بر در ميخانهء عشق ، اى ملك تسبيح گوى * كاندر آنجا طينت آدم مخمر مىكنند و قابل افاضه‌اى « وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي » ، * « 1 » مضافا او مطلقا به اعتبار و حالات شود و كوكب سيارهء انسانيه از افق « خلق اللّه الادم على صورته » ، باهر گردد ، و امر خيرات و كشندهء به سوى « دار سعادت » ، و حاكم شرور و برنده به « دار شقاوت » به او ظاهر سازند ؛ و ميزان معرفت لمّه « شيطانى » و لمّه « رحمانى » را به دست او دهند ، كه « إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً » « 2 » . و در اين « ولادت » ، يا به « دار سعادت » و « ملكوت عليا » كشندش و بشارت بادش كه « السّعيد سعيد فى بطن امّه » ؛ و يا به « دار شقاوت » و « ملكوت سفلى » برندش كه « الشّقى شقى فى بطن امّه مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ « 3 » » . و تا از « وادى اعراف » نگذرند ، ندانند اهل كدام « دار » ند ، كه : « و على الاعراف رجال اى علىّ و اولادة و خلفائه و فى بعض الاخبار نحن الاعراف يعرفون كلا بسيماهم البرزخيّه » . و از اين‌جهت در « مناجات » است : « ربّ للشّقاوة خلقتنى ام للسّعادة » . [ بيت ] حكم مستورى و مستى همه بر خاتمه است * كس ندانست كه آخر به چه حالت رَود « اللّهمّ اجعل خاتمة امورنا خيرا » . چه بسيار كه به « دار سعادت » مىرود به حسب صورت ، و به « دار شقاوت » مىرود [ در ] معنا ، چنان‌كه خوارج « نهروان » ، جمله از اصحاب بيعت ولويّه علويّه بودند ، و بسا كه به « دار شقاوت » مىرود برحسب ظاهر ، و به « دار سعادت » مىرود در باطن ، چون « حرّ بن يزيد رياحى » و « بشر حافى » . و از اين‌رو است كه فرموده : « اذكرو اموتاكم بالخير لّانكم لا تعلمون اخر حالهم و خاتمه امورهم كيف صار حالهم عند طلوع امام زمانهم فى سكراتهم يا حار همدان من يمت يرنى بموته الاختيارى او الاضطرارى بحسب استعدادة و حاله فان كان من اهل النّعمة فنعمة اللّه على الابرار و ان صار من اهل النقمة فنقمة على الفخار » . و از اين وادى كه بگذرند ، اگر « دار الشقاوة » و « ملكوت سفلى » مقرّ او است ، ديگر

--> ( 1 ) . سورهء حجر - آيه 29 ؛ سورهء ص - آيه 72 . ( 2 ) . سورهء انسان - آيه 3 . ( 3 ) . از كلمهء « مرج » تا « يبغيان » ؛ سورهء الرحمن - آيات 19 و 20 .